Agata Sekuła Kiedy powstały Ewangelie?

Już blisko 200 lat trwa spór o czas powstania czterech Ewangelii Nowego Testamentu. Rozpoczął go Dawid Fryderyk Strauss w publikacji "Das Leben Jesu" (Życie Jezusa). Twierdził on, że Ewangelie zostały wymyślone i spisane dopiero w drugim wieku. Nie są więc, jak przekazywała to tradycja chrześcijańska, bezpośrednim świadectwem uczniów Jezusa. Są w najlepszym wypadku zapisem wiary pierwotnego Kościoła, a najpewniej zbiorem mitów, nie mającym historycznego źródła. Jego tezy podjęli chętnie oświeceniowi racjonaliści a później marksiści. Ci ostatni udowadniali nawet, że Jezus nigdy nie istniał.
List św. Piotra w III w. n. e. .

Ewangelie i apokryfy .

Wielki rzymski historyk Tacyt około 116/117r. pisząc swoje Roczniki podaje informację o Jezusie: "człowieka tego za panowania Tyberiusza skazał na śmierć prokurator Poncjusz Piłat". Katoliccy bibliści bronili tezy, że pierwsza Ewangelia (wg św. Marka) powstała 30lat po śmierci Jezusa, a więc około roku 60, ostatnia natomiast( wg św. Jana) 40 lat później. Dowodzili także, że tylko te cztery Ewangelie są napisane przez bezpośrednich świadków (Jana i Mateusza) oraz uczniów Apostołów (Marka i Łukasza). I tylko te Ewangelie zawierają prawdziwą naukę Jezusa, bowiem w drugim i trzecim wieku powstały także inne, nazywane apokryficznymi (Ewangelia Tomasza, Ewangelia Magdaleny a nawet Judasza). Spektakularna kariera powieści Dana Browna: "Kod Leonarda da Vinci" odwołującej się do jednej z takich opowieści, wskazuje na żywotność tego problemu również wśród zwykłych ludzi, nie tylko uczonych biblistów.

Sensacyjne odkrycie

Już w drugiej połowie XX wieku większość tez Straussa została odrzucona lub skorygowana dzięki odkryciom archeologicznym. Przyczynił się do tego również rozwój nauk biblijnych i religioznawstwa. Największą sensacją okazało się opublikowanie w 1935r. małego strzępku papirusu zawierającego fragment Ewangelii św. Jana z przesłuchania Jezusa u Piłata. Katoliccy bibliści sytuują powstanie Ewangelii Janowej na 90-100 r. n.e. Trzech ekspertów od starożytnych papirusów badało ten fragment niezależnie. Średnia ich ustaleń pozwala stwierdzić, że Ewangelia została przepisana w latach 120-125. Powszechnie przyjmuje się, że aby test powstały poza Egiptem, ktoś w Egipcie przepisał musi upłynąć 20 lat. Wobec tego najprostsze przeliczenie wskazuje, że jest to kopia zapisu ze 100-105 r. Odkrycie to rozbija w proch tezę liberalnych badaczy, którzy dowodzili, ze Ewangelia ta powstała pod koniec II w.

Rękopis z Luksoru

W śród licznych znalezisk starożytnych rękopisów na uwagę zasługuje zakupiony w 1901r. na bazarze w Luksorze (Egipt) fragment Ewangelii wg św. Mateusza w języku greckim. Początkowo datowano go na IV wiek. W 1953 roku poddano go ponownej analizie i uznano za co najmniej 100 lat wcześniejszy, czyli pochodzący z III wieku. Jednak wybitny badacz tekstów z Qumran niemiecki uczony Carsten Peter Thiede opublikował w londyńskim Timesie w roku 1994 interesujący artykuł. Stwierdza w nim, że 3 karty rękopisu z Luksoru pochodzą z roku 60! Byłby to więc najstarszy odkryty fragment Ewangelii, potwierdzający jej powstanie w pierwszym wieku. Kiedy jego odkrycie zostało zlekceważone, niemiecki uczony opublikował książkę, w której szczegółowo porównał krój liter kodeksu z Luksoru z tekstami qumrańskimi. Podobne pochylenie liter, ich zaokrąglenia, ozdoby w postaci kropek i haczyków wskazywałyby, że pochodzą one z tego samego czasu - byłyby więc najstarszym zapisem pierwszej wersji Ewangelii Mateusza. Do Egiptu mogły trafić wraz z pierwszymi chrześcijanami, którzy uciekali z Jerozolimy przed prześladowaniami przez arcykapłanów (ścięcie apostoła Jakuba w 62 roku) lub z Rzymu, gdzie w 64 roku rozpoczął prześladowania Neron. Większość biblistów nie zgadza się z ustaleniami Thiedego. Wskazują oni na kodeksową formę rękopisu, czyli składającą się z kart jak współczesne książki, natomiast w pierwszym wieku zapisywano teksty na zwojach. Thiede broni swojej tezy, twierdząc, że kodeksy pojawiły się już połowie I wieku i jako tańsze i poręczniejsze zostały wykorzystane przez pierwszych chrześcijan do szerzenia nauki Jezusa.

Najstarsze wyznanie wiary

Autentyczność Ewangelii zależy nie tylko od potwierdzenia rodowodu z pierwszego wieku. Kluczowe jest ich przesłanie. Przesłanie to odnajdujemy również w najstarszym wyznaniu wiary, jakie zachowało się do naszych czasów, zawartym w liście św. Pawła. Przypominam, bracia, Ewangelię, którą wam głosiłem, którąście przyjęli i w której też trwacie. Przez nią również będziecie zbawieni, jeżeli ją zachowacie tak, jak wam rozkazałem... Chyba żebyście uwierzyli na próżno. Przekazałem wam na początku to, co przejąłem: że Chrystus umarł -- zgodnie z Pismem -- za nasze grzechy, że został pogrzebany, że zmartwychwstał trzeciego dnia, zgodnie z Pismem... (1 Kor 15,1-4).

Paweł uczeń faryzeuszy

List do Koryntian powstał w Efezie, gdzie Paweł zatrzymał się prawdopodobnie w roku 57. Dlaczego Paweł podkreśla, że Jezus umarł zgodnie z Pismem? Jakie Pismo ma na myśli? Kiedy pisze swój list nie istnieją jeszcze Ewangelie. Ma więc na myśli jedyne Pismo, jakie zna - on uczeń faryzeuszy- Biblię hebrajską, którą dziś nazywamy Starym Testamentem. Paweł jest świetnie wykształconym i błyskotliwym znawcą Biblii. Rozpoznaje w Jezusie mesjasza, którego zapowiadali prorocy. Jezus nie pojawia się znikąd, by założyć nową religię. Jest wypełnieniem obietnic Starego Testamentu. Bez wiary w śmierć i zmartwychwstanie Jezusa nie ma chrześcijaństwa. Śmierć Jezusa daje odpuszczenie grzechów, a jego zmartwychwstanie otwiera życie wieczne. To głosili Apostołowie i za to umarli męczeńska śmiercią, wszyscy poza Janem. Tę prawdę przypieczętował życiem i Paweł, który Jezusa spotkał pierwszy raz na drodze do Damaszku już po Jego zmartwychwstaniu. Dlaczego jest to dla nas tak ważne? Ponieważ pozwala nam wierzyć, że nasze życie nie znajduje swojego finału dwa metry pod ziemią.

Agata Sekuła

powrót